Parafia pod wezwaniem:
Świętej Trójcy w Bieździedzy
Data erygowania:
przed 1326 r.
Obejmuje miejscowości: Bieździedza i Biedziadka (część), historycznie: Bieździedza z Łazami, Bieździadka i Góry, Sowina (do 1975r.) oraz Lublica (do 1998r.).
Najstarsze księgi metrykalne: księgi chrztów, małżeństw oraz zgonów od 1784 roku
Parafia Świętej Trójcy w Bieździedza należy do najstarszych wspólnot parafialnych na obszarze dzisiejszego Pogórza Jasielskiego. Najstarsze wzmianki źródłowe o istnieniu parafii pojawiają się w rejestrach świętopietrza z lat 1325–1327, gdzie Bieździedza wymieniana jest jako funkcjonująca już jednostka kościelna.
Pierwszy drewniany kościół istniał tu już około 1320 roku, ufundowany miał zostać przez rycerzy Helwigów. Budynek spłonął prawdopodobnie w roku 1374.
Na lata 1402–1409 szacuje się wzniesienie nowej murowanej świątyni pw. Trójcy Przenajświętszej, Najświętszej Maryi Panny, św. Jadwigi i św. Piotra, jako budowniczy świątyni wskazywany jest Helwig – dziedzic i szlachcic z domu Grzymałów. Jednonawowy kościół wymiarach 23,5 x 11 m wzniesiono w stylu gotyckim, z wykorzystaniem kamienia łamanego. We wnętrzu rozplanowano prezbiterium ze sklepieniem murowanym, bez żeber. Niewielki dziedziniec kościelny otoczony został kamiennym murem, wewnątrz dziedzińca znajduje się dzwonnica kościelna.
Według źródeł kościół został konsekrowany w 1453 roku przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Istotny ślad w historii parafii zostawili po sobie Romerowie, późniejsi właściciele dóbr bieździedzkich. Z fundacji Zofii Romerowej z Chmielnickich dobudowana została kaplica poświęcona przez biskupa przemyskiego Stanisława Siecińskiego w 1615 roku.
Kościół dotknięty został pożarem w 1879 roku – wydarzyło się to w siepniu, podczas prac remontowych dachu. Spłonęły wówczas m.in.: drewniana wieżyczka, powała, ołtarze, chór, organy, obrazy, ambona, gobeliny, chorągwie oraz inne wyposażenie jak i dokumenty znajdujące się w skarbcu.
W niedługim czasie przy dużym zaangażowaniu lokalnej społeczności udało się wyremontować świątynię. Kościół wyposażono wówczas m.in.: w nową posadzkę, dzwony, ołtarz główny z płaskorzeźbą przedstawiającą świętą Jadwigę, ołtarze boczne, kaplicę, chrzcielnicę, chór oraz organy.
W 1975 w Sowinie poświęcono kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy, w 1998 natomiast w Lublicy poświęcono kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej. Od tej pory do parafii należy tylko wieś Bieździedza oraz część Bieździadki. Sam budynek kościoła w XXI przeszedł istotne prace remontowe.
Księgi metrykalne i archiwalia
Najstarsze zachowane księgi metrykalne parafii Bieździedza obejmują:
- chrzty, małżeństwa oraz zgony od 1784 roku – przechowywane w archiwum parafialnym,
- chrzty, małżeństwa oraz zgony od 1826 roku – przechowywane w Archiwum Archidiecezji Przemyskiej (wskazywane już w spisie ks. Kwolka z 1928 roku),
- część duplikatów znajduje się w Urzędzie Stanu Cywilnego w Kołaczycach:
- urodzenia – Sowina od 1885, Bieździadka od 1890, Bieździedza od 1883, Lublica od 1890,
- małżeństwa – Sowina od 1876, Bieździadka od 1890, Bieździedza od 1878, Lublica od 1890,
- zgony – Sowina od 1908, Bieździadka od 1863, Bieździedza od 1910, Lublica od 1881,
- dwie księgy zostały przekazane już do Archiwum Państwowego w Rzeszowie Oddział w Sanoku (sygnatura 60/1288/0):
- zgony Bieździedza 1854-1910 oraz zgony Sowina 1854-1907.
Starsze metryki
Jeszcze w „Opisie powiatu jasielskiego” z 1908 ksiądz Sarna wspomina o tym, że najdawniejsze księgi metrykalne w parafii sięgają lat:
- chrzty 1694,
- małżeństwa 1732
- zmarłych 1776.
Te same roczniki wykazane zostały w pozycji „ZAGINIONE KSIĘGI ARCHIWUM DIECEZJALNEGO W PRZEMYŚLU – KATALOG STRAT WOJENNYCH” pod opracowaniem i redakcją ks. Stanisława Nabywańca i Wojciecha Ziobro.
Precyzyjnie wylistowano:
- chrzty: Bieździedza Baptisatorum 1694-1776, 420 stron,
- małżeństwa: Bieździedza Copulatorum 1732-1777, 106 stron,
- ciekawa adnotacja – wpisy poprzedza zapis badania stopni pokrewieństwa z 1733r,
- chrzty, małżeństwa i zgony: Bieździedza Baptisatorum, Copulatorum et Mortuorum 1776-1785, 116 stron.
Stary dąb i legenda mieczy
Tuż obok kościoła znajduje się jeden z symboli Bieździedzy – stary, ponad 600-letni dąb, uznany za pomnik przyrody, z którym wiąże się legenda. W pniu drzewa do dziś tkwią dwa wbite miecze.
Według miejscowego podania, miecze miały zostać wbite przez żołnierzy wracających spod Wiednia w 1683 roku, jako wotum dziękczynne po zwycięskiej wyprawie wojsk króla Jana III Sobieskiego.
Bibliografia i źródła:
- Sarna Władysław, Opis powiatu jasielskiego, reprint wydania oryginalnego, Wydawnictwo Ruthenus, Krosno 2021, ISBN 978-83-7530-726-9
- Kopie ksiąg metrykalnych w Archiwum Archidiecezjalnym w Przemyślu [wykaz ekstraktów], More Maiorum, stan na 19 IX 2024, dostęp online: moremaiorum.pl/kopie-ksiag-metrykalnych-w-archiwum-archidiecezjalny-w-przemyslu-lista/ (dostęp 28.12.2025). moremaiorum.pl
- Nabywaniec Stanisław, Ziobro Wojciech, Zaginione księgi Archiwum Diecezjalnego w Przemyślu. Katalog strat wojennych (Missing Books of the Diocesan Archive in Przemyśl. A Catalogue of Wartime Losses), Rzeszów 2024, ISBN 978-83-66231-43-6,
- Zabytki Bieździedza, Oficjalny portal informacyjny Gminy Kołaczyce, dostęp online: https://kolaczyce.pl/artykuly/zabytki-biezdziedza (data dostępu: 28.12.2025)
- „Zespół kościoła parafialnego pw. Świętej Trójcy w Bieździedzy,” Zabytek.pl, dostęp online: 28.12.2025.
Autor