Parafia pod wezwaniem:
Św. Mikołaja
Data erygowania: 1277
Obejmuje miejscowości: Lubla (również Sieklówka w latach 1661-1812)
Najstarsze księgi metrykalne: księgi chrztów od 1804 r., małżeństw od 1835 r. i zgonów od 1829 r.
Parafia św. Mikołaja w Lubli należy do najstarszych wspólnot parafialnych na obszarze Pogórza Strzyżowskiego. Jej początki sięgają średniowiecza, pierwsza pewna wzmianka o jej istnieniu pochodzi z 1277 roku, choć sama parafia najprawdopodobniej funkcjonowała już wcześniej[1][2].
W granicach parafii znajdowała się przede wszystkim Lubla, a w przeszłości – od 1669 do 1812 roku – również Sieklówka[3].
Lubla położona jest po obu stronach drogi łączącej Frysztak z Jasłem, w okolicy pagórkowatej i lesistej, nad potokiem uchodzącym do Wisłoka. Zabudowa wsi rozwijała się po obu stronach cieku wodnego, przy czym kościół zlokalizowany był na prawym brzegu, a cmentarz na lewym[4].
Wieś graniczy z Widaczem, Nieplą, Bierówką, Sieklówką Dolną oraz Glinikiem Średnim i Dolnym, tworząc zwartą sieć osadniczą o silnych powiązaniach społecznych i ekonomicznych[5].
Najstarsze dzieje
Pierwsze ślady osadnictwa na terenie Lubli sięgają czasów prehistorycznych. Badania archeologiczne wskazują na obecność ludności już w okresie neolitu, m.in. kultury pucharów lejkowatych, która prowadziła gospodarkę rolniczą i przyczyniła się do pierwszych trwałych przekształceń środowiska naturalnego[6].
Początki Lubli wiążą się bezpośrednio z działalnością cystersów. W 1185 roku komes Mikołaj z Bogorii przekazał tę osadę klasztorowi w Koprzywnicy1.
Już w dokumencie Bolesława Wstydliwego z 1277 roku Lubla wymieniana jest jako jedna z wsi należących do tego zgromadzenia, korzystająca z określonych przywilejów. W kolejnych latach nadania te były potwierdzane przez władców.
Z opisu Jana Długosza wynika, że była to dobrze zorganizowana wieś, posiadająca 12 łanów kmiecych, sołectwo, karczmę i młyn.
Od średniowiecza do nowożytności
W 1536 roku we wsi funkcjonowało 40 kmieci, a w 1581 roku struktura obejmowała zagrodników, komorników oraz rzemieślników[8].
Lubla zawdzięcza swój rozwój cystersom koprzywnickim, w ramach których funkcjonowała jako część większego kompleksu gospodarczego (tzw. grangii), obejmującego kilka wsi z ośrodkiem zarządzania w Dobrzechowie[9]. Cystersi utrzymali Lublę aż do kasaty zakonu w końcu XVIII wieku. Następnie wieś została włączona do dóbr kameralnych państwa austriackiego, by w 1808 roku zostać sprzedaną w ręce prywatne[10].
W 1867 roku majątek w Lubli został nabyty przez Ludwina Dzianotta, przedstawiciela rodu o korzeniach sięgających Gryzonii w Szwajcarii. Dzianottowie przejęli istniejący już dwór oraz rozbudowaną infrastrukturę folwarczną, obejmującą m.in. zabudowania gospodarcze, młyn oraz znaczne areały ziemi. W kolejnych latach majątek był systematycznie rozwijany — prowadzono melioracje gruntów, powiększano zasoby leśne oraz unowocześniano gospodarkę rolną[11].
Kościół w Lubli
Kościół parafialny pw. św. Mikołaja został wzniesiony w połowie XV wieku z fundacji opata cysterskiego Mikołaja Grota[12]. Jest to jeden z najstarszych zachowanych drewnianych kościołów późnogotyckich w regionie. Kościół parafialny usytuowany jest na niewielkim wzniesieniu, około 100 metrów od głównej drogi[13].
Świątynia w Lubli jest budowlą orientowaną, o konstrukcji zrębowej, z wielobocznie zamkniętym prezbiterium oraz nawą główną i bocznymi przykrytymi osobnymi dachami pulpitowymi. Charakterystycznym elementem są wyraźnie pochylone do wnętrza ściany prezbiterium oraz konstrukcja więźbowo-zaskrzynieniowa dachu. Na uwagę zasługują także detale konstrukcyjne, takie jak zaczepy na styku prezbiterium i dachu, spotykane w najstarszych świątyniach tego typu. W obrębie ogrodzenia kościelnego znajduje się również drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, przykryta gontowym daszkiem[14].
Na przełomie XIX i XX wieku świątynia zachowywała jeszcze wiele dawnych elementów wyposażenia:
• obrazy na drewnie, częściowo przemalowane
• cykl Dwunastu Apostołów
• gotycki dzwon z inskrypcją
• stare drzwi z ozdobnym okuciem
Widok na wnętrze świątyni w Lubli autor: Daniel.zolopa, licencja „Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International” / desaturowane
.jpg){kind=link}
Na szczególną uwagę zasługują elementy późnogotyckiego i barokowego wyposażenia, w tym obrazy o charakterystycznej stylistyce oraz zachowane fragmenty dawnego wystroju[15].
Jednocześnie źródła odnotowują przypadki usuwania części wyposażenia[16]. Podczas działań wojennych w 1944 roku uszkodzeniu uległo także wyposażenie świątyni. Zniszczeniu uległ m.in. krucyfiks, z którego zachowała się jedynie głowa Chrystusa, przechowywana obecnie w przedsionku kościoła. Uszkodzona wtedy została również wieża kościoła, którą odbudowano dopiero w drugiej połowie XX wieku[17].
Kościół zachował do dziś swój historyczny charakter i należy do cennych przykładów drewnianej architektury sakralnej regionu[18].
Lubla a Sieklówka – parafia w okresie przemian religijnych
Historia parafii lublańskiej w okresie nowożytnym nierozerwalnie wiąże się z dziejami sąsiedniej Sieklówki. W drugiej połowie XVI wieku obszar ten znalazł się pod silnym wpływem reformacji. Właściciele Sieklówki przyjęli najpierw kalwinizm, a następnie arianizm, co doprowadziło do przekształcenia miejscowego kościoła w ośrodek życia religijnego wspólnot niekatolickich[19]
Jak podaje Władysław Sarna, w 1669 roku biskup krakowski przyłączył parafię w Sieklówce do kościoła w Lubli, wyrywając ją z rąk „heretyków”[20]. Oznaczało to formalne włączenie Sieklówki do parafii lublańskiej – na ponad sto lat. Dopiero w 1812 roku, wraz z odtworzeniem tamtejszej parafii, Sieklówka odzyskała samodzielność kościelną[21].
Księgi metrykalne
Najstarsze zachowane księgi metrykalne pochodzą z początku XIX wieku i obejmują:
- urodzenia od 1804 roku
- małżeństwa od 1835 roku
- zgony od 1829 roku
Zestawienie strat Archiwum Diecezjalnego w Przemyślu pozwala jednak odtworzyć zakres i charakter wcześniejszych dokumentów. W przypadku Lubli odnotowano następujące zespoły ksiąg[22]:
- Lubla Baptisatorum 1610–1692 (sygn. 1117)
- Lubla Baptisatorum 1757–1781 oraz Copulatorum 1751–1781 (sygn. 1118)
- Baptisatorum 1781–1803, Copulatorum 1781–1835, Mortuorum 1781–1828 (sygn. 1119)
Kopie ksiąg przechowywane w archiwum przemyskim rozpoczynają się od 1826 roku i pozwalają uzupełnić część braków[23].
Księgi z lat 1890–1945 znajdują się obecnie w USC we Frysztaku. Część materiałów metrykalnych dotyczących Lubli została już przekazana do Archiwum Państwowego w Rzeszowie (sygnatura 59/1231/0).
Zdigitalizowano i udostępniono w serwisie „Szukaj w Archiwach” wybrane roczniki: urodzenia z lat 1890–1904, zgony z lat 1889–1898 oraz małżeństwa z lat 1889–1931, co umożliwia zdalny dostęp do części ksiąg.
Cmentarz parafialny
Cmentarz o powierzchni niecałych dwóch hektarów położony jest na wzgórzu po przeciwnej stronie drogi niż kościół, co odpowiada historycznemu układowi przestrzennemu wsi. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z końca XIX wieku. Według dostępnej na stronie Mogily.pl inwentaryzacji znajduje się na nim 884 grobów[24].
Grobowiec rodziny Dzianottów na cmentarzu parafialnym w Lubli. Tablica upamiętniająca Ludwina Józefa Stanisława (1838-1894) oraz jego żonę Izabelę z d. Czech (1843-1877), którzy kupili Lublę w 1867 roku.
Nekropolia została w całości sfotografowana i zindeksowana, a dane są dostępne w serwisach BillionGraves oraz Mogily.pl, co umożliwia szybkie wyszukiwanie osób pochowanych w Lubli oraz uzupełnianie badań genealogicznych.
Demografia parafii Lubla (XIX–XX wiek)
W końcu XIX wieku liczba mieszkańców Lubli wynosiła około 1700 osób (1668 w części gminnej oraz 31 w części dworskiej), co potwierdza, że była to stosunkowo duża i rozwinięta wieś na tle regionu[25]. Zdecydowaną większość mieszkańców stanowili katolicy obrządku rzymskiego, przy niewielkiej obecności ludności żydowskiej[26]. W zestawieniu z danymi metrykalnymi wskazuje to na stosunkowo dużą skalę społeczności parafialnej. Jak podaje również Władysław Sarna, w Lubli funkcjonowali m.in. szewcy, krawcy, kowale, stolarze oraz kołodziej[27].
W analizowanym materiale uwzględniono łącznie 6793 urodzenia (1805–1924), 1464 małżeństwa (1835–1945) oraz 4771 zgonów (1829–1945).
W pierwszej połowie XIX wieku liczba urodzeń utrzymywała się na poziomie 30–50 rocznie. Od lat 30. widoczny jest stopniowy wzrost, prowadzący do maksimum na przełomie XIX i XX wieku — 85 urodzeń w 1900 roku.
Liczba małżeństw przez większość okresu pozostaje stabilna (10–18 rocznie), z wyraźnymi wzrostami w latach 1848 (34) oraz 1919 (31), co można wiązać odpowiednio ze skutkami wysokiej śmiertelności roku 1847 oraz sytuacją powojenną.
Najwyższą liczbę zgonów odnotowano w latach 1847–1848 (179 i 116), natomiast podwyższona śmiertelność występowała również w roku 1873 oraz w okresach obu wojen światowych.
Najczęstsze nazwiska
Analiza nazwisk występujących w księgach metrykalnych z lat 1804–1924 pozwala uchwycić wyraźny „rdzeń” lokalnej społeczności, tworzony przez kilka dominujących rodów obecnych w parafii przez wiele pokoleń.
Do najliczniej reprezentowanych należą:
• Koś (366)
• Zięba (333)
• Czernicki (330)
• Mijal (329)
• Dominik (282)
Zwraca uwagę brak jednego wyraźnie dominującego nazwiska. Zamiast tego widoczna jest grupa kilku bardzo licznych rodów, z których każdy stanowi około 5% analizowanej populacji.
Podobny obraz potwierdza XIX-wieczny opis Władysława Sarny, który wymienia w Lubli m.in. Czernickich, Mijałów, Byków, Głodów, Lipskich i Orzechowskich[28].
Przypisy:
[1] Długosz, t. II.
[2] M. Nabożny, 730 lat istnienia parafii
[3] Historia parafii Lubla; Diecezja Rzeszowska
[4] Sulimierski, Walewski, s. 420
[5] Lubla – historia miejscowości
[6] M. Nabożny, 730 lat istnienia parafii
[7] Historia parafii Lubla; Diecezja Rzeszowska
[8] Sarna, s. 618-621
[9] M. Nabożny, 730 lat istnienia parafii
[10] M. Nabożny, 730 lat istnienia parafii
[11] Dzianottowie w Lubli
[12] Historia parafii on-line
[13] Michniewscy, s. 183
[14] Michniewscy, s. 183
[15] Michniewscy, s. 183
[16] Teka I, s. 398.
[17] Michniewscy, s. 183
[18] Michniewscy, s.183
[19] Sarna, s. 611-618
[20] Sarna, s. 618-621
[21] Historia parafii on-line
[22] Nabywaniec S., s. 241-242
[23] Kwolek J., wpis 141
[24] mogily.pl/lubla
[25] Sarna, s. 618-621
[26] Sulimierski, Walewski, s. 420
[27] Sarna, s. 618-621
[28] Sarna, s. 618-621
Bibliografia:
– Księgi metrykalne parafii Lubla (chrzty, małżeństwa, zgony od 1824 roku), Archiwum Parafialne w Lubli
– Kopie ksiąg metrykalnych parafii Lubla (od 1826 roku), Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu
– Duplikaty ksiąg metrykalnych (urodzenia od 1890 roku, małżeństwa od 1889 roku, zgony od 1872 roku), Urząd Stanu Cywilnego we Frysztaku
– Archiwum Państwowe w Rzeszowie, Urząd Stanu Cywilnego Frysztak: Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej w Lubli, sygn. 59/1231/0 [dostęp: 20.04.2026]
– Lubla – cmentarz, baza nagrobków BillionGraves [dostęp: 20.04.2026]
– Lubla – cmentarz parafialny, baza cmentarzy Mogily.pl [dostęp: 20.04.2026]
– Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, reprint wydania oryginalnego, Wydawnictwo Ruthenus, Krosno 2021, ISBN 978-83-7530-726-9
– Kwolek Jan, Ekstrakty metrykalne w Archiwum Diecezjalnem Przemyskiem, „Kronika Diecezji Przemyskiej”, R. XXVIII, z. 10, Przemyśl 1928 [dostęp 17.04.2026]
– Historia parafii Lubla, [w:] Parafia św. Mikołaja w Lubli
– Parafia św. Mikołaja w Lubli, [w:] Diecezja Rzeszowska [dostęp 17.04.2026]
– Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. Filip Sulimierski i in., t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 243 (hasło: Lubla)
– Nabywaniec Stanisław, Ziobro Wojciech, Zaginione księgi Archiwum Diecezjalnego w Przemyślu. Katalog strat wojennych (Missing Books of the Diocesan Archive in Przemyśl. A Catalogue of Wartime Losses), Rzeszów 2024, ISBN 978-83-66231-43-6,
– Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. I, Kraków: Nakładem Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, 1900 [dostęp 17.04.2026]
– Lubla – historia miejscowości, [w:] Gmina Frysztak [dostęp: 17.04.2026]
– Dzianottowie w Lubli [dostęp: 17.04.2026]
– Ks. M. Nabożny, „830-lecie Lubli”, Niedziela Rzeszowska 35/2015 [dostęp: 17.04.2026]
– M. Nabożny, 730 lat istnienia parafii pw. św. Mikołaja w Lubli, „Resovia Sacra” 14–15 (2007–2008), s. 179–206
– M. Michniewska, A. Michniewski, [Kościoły drewniane Karpat – Polska i Słowacja], Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2006
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski, t. V, Warszawa 1884 (hasło: Lubla)
Adrian Ochałek
Autor