Pilzno

Obejmuje miejscowości: Bielowy, Dulczówka(do 1925r. – później wcielona do miasta Pilzno), Kozia Wola(przysiółek Lipin), Lipiny(wraz przysiółkami Zajączkowice i Rędziny do 2002r.), Pilźnionek(do 1925r. – później wcielony do miasta Pilzno), Pilzno(miasto), Słotowa(do 1981r.) i Strzegocice

Najstarsze księgi metrykalne: księgi chrztów i małżeństw od 1665 roku, księgi zgonów od 1739 roku

Już w latach 1124, 1229 oraz 1288 Pilzno jako wieś zostało wymienione jako własność benedyktynów tynieckich.[1] Według badań ks. Bolesława Kumora, parafia w Pilźnie powstała w 1256 roku z inicjatywy opatów tynieckich, którzy byli jej założycielami i fundatorami. Pierwotny, drewniany kościół, wzniesiony jeszcze przed lokacją miasta, nie zachował się do naszych czasów, a jego dokładna lokalizacja pozostaje nieznana. Obecna świątynia pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela istnieje od XIV wieku.[2] Po zarządzeniach soboru trydenckiego w XVI wieku rozpoczęto w parafii prowadzenie ksiąg metrykalnych. Początkowo zapisywano wyłącznie chrzty, pomijając małżeństwa. W dokumentach z 1608 roku odnotowano już prowadzenie obu rodzajów wydarzeń w jednej, podzielonej na dwie części księdze.[3] W wyniku pożaru z 1700 roku zniszczeniu uległa część najstarszych ksiąg metrykalnych.[4] Do dziś zachowały się księgi chrztów i małżeństw od 1665 roku oraz księgi zgonów od 1739 roku.[5]

Kościół św. Jana Chrzciciela nie był jednak jedyną świątynią należącą do parafii pilzneńskiej. W jej historii istniały również inne miejsca kultu, m.in. kościół św. Andrzeja, położony nad rzeką Dulczą.[6] Zbudowany z drewna modrzewiowego, w 1619 roku był określany jako trzystuletni i pełnił niegdyś funkcję kościoła parafialnego.[7] Został zniszczony w 1751 roku w wyniku powodzi spowodowanej wylaniem Dulczy. Świątynię odbudowano z inicjatywy ks. Kazimierza Kaczorowskiego, prebendarza pilzneńskiego. Stanęła ona przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Węgierskiej i Kapuścińskiego. W inwentarzu parafialnym z 1814 roku nie ma już jednak o niej wzmianki. Trzecią świątynią był kościół św. Ducha, wzniesiony w 1400 roku przy ulicy o tej samej nazwie. Wykonany z drewna modrzewiowego i sąsiadował ze szpitalem.[8] Zniszczony w pożarze w 1630 roku, został odbudowany rok później przez starostę pilzneńskiego Andrzeja Bobolę. W 1801 roku budynek został zakupiony przez pilzneńskiego poczmistrza i pełnił funkcję magazynu kawalerii austriackiej. W 1850 roku został rozebrany, a na jego miejscu wzniesiono dom mieszkalny.[9]

W Pilźnie znajduje się również Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia. W 1403 roku król Władysław Jagiełło wydał zgodę na budowę tej świątyni. Przez pierwsze stulecia opiekowali się nią Augustianie, a od 1840 roku posługę w sanktuarium pełnią Karmelici.[10]

---

Przypisy:
[1] Rocznik Diecezji Tarnowskiej 1967, s. 283
[2] Szczeklik J., Pilzno i jego dzieje, Pilzno 1994, s. 53
[3] Kozera M., Stan materialno-prawny parafii Pilzno na przełomie XVI i XVII wieku w świetle wizytacji biskupich w: Dzieje miasta Pilzna tom I, Stanaszek B. Pilzno 2013, s. 83
[4] Szczeklik K., Pilzno i Pilźnianie, Kraków 1911, s. 130
[5] Archiwum Diecezjalne w Tarnowie, Kopie ksiąg metrykalnych – diecezja tarnowska, https://archiwum.diecezjatarnow.pl/zasob-1.html [dostęp 26.10.2025]
[6] Szczeklik J., Pilzno…, s. 53
[7] Kozera M., Stan materialno-prawny parafii Pilzno …, s. 84
[8] Tamże, s. 85
[9] Szczeklik J., Pilzno…, s. 53-54
[10] Jabłoński J., 1050 lat chrześcijaństwa w Polsce – 760 lat parafii w Pilźnie w:  Rocznik Pilźnieński 2016, Towarzystwo Przyjaciół Pilzna i Ziemi Pilźnieńskiej, Pilzno 2016, s. 6