Pilzno

Autor:

Marcin Kiwior

Data ostatniej aktualizacji:

Parafia pod wezwaniem: św. Jana Chrzciciela

Data erygowania: 1256 rok

Obejmuje miejscowości: Bielowy, Dulczówka (do 1925r. – później wcielona do miasta Pilzno), Kozia Wola (przysiółek Lipin), Lipiny (wraz przysiółkami Zajączkowice i Rędziny do 2002r.), Pilźnionek (do 1925r. – później wcielony do miasta Pilzno), Pilzno (miasto), Słotowa (do 1981r.) i Strzegocice

Najstarsze księgi metrykalne: księgi chrztów i małżeństw od 1665 roku, księgi zgonów od 1739 roku

Miejscowość już od XI wieku była własnością benedyktynów tynieckich1 Było tak do 3 października 1358 roku, kiedy Kazimierz Wielki włączył je do królewszczyzny, a następnie nadał prawa miejskie. Miejscowość była usytuowana na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych: z Krakowa na Ruś oraz z Sandomierza na Węgry. To położenie miało istotny wpływ na rozwój miasta, które od momentu utworzenia powiatu jako jednostki administracyjnej stało się jego siedzibą i pełniło tę funkcję aż do I rozbioru Polski w 1772 roku. Przez krótki czas istniał cyrkuł pilzneński, a w 1782 roku Pilzno zostało włączone do cyrkułu tarnowskiego.

Według badań ks. Bolesława Kumora, parafia w Pilźnie powstała w 1256 roku z inicjatywy opatów tynieckich, którzy byli jej założycielami i fundatorami. Pierwotny, drewniany kościół, wzniesiony jeszcze przed lokacją miasta, nie zachował się do naszych czasów, a jego dokładna lokalizacja pozostaje nieznana. Obecna świątynia pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela istnieje od XIV wieku2. Po zarządzeniach soboru trydenckiego w XVI wieku rozpoczęto w parafii prowadzenie ksiąg metrykalnych. Początkowo zapisywano wyłącznie chrzty, pomijając małżeństwa. W dokumentach z 1608 roku odnotowano już prowadzenie obu rodzajów wydarzeń w jednej, podzielonej na dwie części księdze3. W wyniku pożaru z 1700 roku zniszczeniu uległa część najstarszych ksiąg metrykalnych4. Do dziś zachowały się księgi chrztów i małżeństw od 1665 roku oraz księgi zgonów od 1739 roku5.

Kościół św. Jana Chrzciciela nie był jednak jedyną świątynią należącą do parafii pilzneńskiej. W jej historii istniały również inne miejsca kultu, m.in. kościół św. Andrzeja, położony nad rzeką Dulczą6. Zbudowany z drewna modrzewiowego, w 1619 roku był określany jako trzystuletni i pełnił niegdyś funkcję kościoła parafialnego7. Został zniszczony w 1751 roku w wyniku powodzi spowodowanej wylaniem Dulczy. Świątynię odbudowano z inicjatywy ks. Kazimierza Kaczorowskiego, prebendarza pilzneńskiego. Stanęła ona przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Węgierskiej i Kapuścińskiego. W inwentarzu parafialnym z 1814 roku nie ma już jednak o niej wzmianki. Trzecią świątynią był kościółśw. Ducha, wzniesiony w 1400 roku przy ulicy o tej samej nazwie. Wykonany z drewna modrzewiowego i sąsiadował ze szpitalem8. Zniszczony w pożarze w 1630 roku, został odbudowany rok później przez starostę pilzneńskiego Andrzeja Bobolę. W 1801 roku budynek został zakupiony przez pilzneńskiego poczmistrza i pełnił funkcję magazynu kawalerii austriackiej. W 1850 roku został rozebrany, a na jego miejscu wzniesiono dom mieszkalny9.

W Pilźnie znajduje się również Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia. W 1403 roku król Władysław Jagiełło wydał zgodę na budowę tej świątyni. Przez pierwsze stulecia opiekowali się nią Augustianie, a od 1840 roku posługę w sanktuarium pełnią Karmelici10.

Przypisy:

  1. Rocznik Diecezji Tarnowskiej 1967, s. 283 ↩︎
  2. Szczeklik J., Pilzno i jego dzieje, Pilzno 1994, s. 53 ↩︎
  3. Kozera M., Stan materialno-prawny parafii Pilzno na przełomie XVI i XVII wieku w świetle wizytacji biskupich w: Dzieje miasta Pilzna tom I, Stanaszek B. Pilzno 2013, s. 83 ↩︎
  4. Szczeklik K., Pilzno i Pilźnianie, Kraków 1911, s. 130 ↩︎
  5. Archiwum Diecezjalne w Tarnowie, Kopie ksiąg metrykalnych – diecezja tarnowska [dostęp 26.10.2025] ↩︎
  6. Szczeklik J., Pilzno…, s. 53 ↩︎
  7. Kozera M., Stan materialno-prawny parafii Pilzno …, s. 84 ↩︎
  8. Tamże, s. 85 ↩︎
  9. Szczeklik J., Pilzno…, s. 53-54 ↩︎
  10. Jabłoński J., 1050 lat chrześcijaństwa w Polsce – 760 lat parafii w Pilźnie w:  Rocznik Pilźnieński 2016, Towarzystwo Przyjaciół Pilzna i Ziemi Pilźnieńskiej, Pilzno 2016, s. 6 ↩︎