Sieklówka

Parafia pod wezwaniem:
Św. Stanisława Biskupa Męczennika

Data erygowania:
przed 1402 rokiem

Obejmuje miejscowości: Sieklówka (do 31.12.1991 jako Sieklówka Górna i Sieklówka Dolna)

Najstarsze księgi metrykalne: księgi chrztów, małżeństw i zgonów od 1781 roku

Początki miejscowości i parafii

Początki Sieklówki (pierwotnie Siekluka) sięgają co najmniej XIV wieku – wieś powstała najprawdopodobniej z inicjatywy benedyktynów tynieckich, a pierwsze wzmianki o niej pojawiają się już w źródłach średniowiecznych.

Pierwsza pewna wzmianka o funkcjonowaniu parafii pochodzi z 1402 roku1, kiedy w bulli papieża Bonifacego IX wymieniony został proboszcz Sieklówki – Mateusz ze Żmigrodu.

Jak wskazuje ks. Sarna, Sieklówka funkcjonowała już w XV wieku jako wieś na prawie polskim, a jej rozwój wiązał się z nadaniami królewskimi, m.in. z czasów panowania Kazimierza Jagiellończyka. W 1474 roku była już w pełni ukształtowaną jednostką osadniczą, z wyraźnie zaznaczoną strukturą własnościową i gospodarczą2. W tym okresie Sieklówka była powiązana własnościowo z Sowiną – obie wsie należały do Jakóba Siekluckiego.

Początkowo miejscowość należała do parafii Warzyce. W drugiej połowie XV wieku była już na tyle rozwiniętą osadą, że w 1489 roku utworzono tu samodzielną parafię. W centrum wsi wzniesiono drewniany kościół, którego fundatorem był miejscowy dziedzic – Jakub z Sieklówki.

Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” w 1536 roku Sieklówka była już rozwiniętą wsią posiadającą kościół parafialny3. Należała wówczas do Jakuba Filipowskiego, burgrabiego krakowskiego.

Wieś liczyła 21 kmieci, posiadała karczmę, dwór i folwark, a także rozwinięte zaplecze gospodarcze obejmujące m.in. cztery sadzawki, łąki i lasy4.

Reformacja i upadek parafii

Jak wynika z relacji ks. Władysława Sarny, w pierwszej połowie XVI wieku Jordan – właściciel Sieklówki – przyjął arianizm, czego konsekwencją było całkowite załamanie życia parafialnego. Kościół został sprofanowany, zniszczono jego wyposażenie, a dzwon kościelny sprzedano.

W lokalnych przekazach pojawiała się nawet informacja o zabiciu proboszcza przez szlachcica arianina – brak jednak konkretnych pisemnych podań potwierdzających takie wydarzenia.

Duszpasterstwo przejęła parafia w Lubli. Co istotne, jeszcze w 1669 roku Sieklówka nie funkcjonowała jako samodzielna parafia, co oznacza, że okres jej upadku trwał co najmniej ponad sto lat. Mimo to w miejscowości funkcjonował niewielki kościółek5.

Dopiero zmiany administracyjne i religijne wprowadzone po przejęciu tych terenów przez monarchię austriacką w drugiej połowie XVIII wieku stworzyły warunki do jej odbudowy.

Odbudowa życia religijnego (XVIII–XIX w.)

Proces odbudowy życia religijnego rozpoczął się dopiero w czasach austriackich, po ponad stuletnim okresie zaniku parafii. Kluczowym momentem było wystawienie w 1813 roku dokumentu fundacyjnego przez Jerzego i Annę Ramułtów, właścicieli dóbr Sieklówka.

Dokument ten szczegółowo regulował funkcjonowanie przyszłej kapelanii – określając m.in. obowiązek odprawiania Mszy świętych, zapewnienie uposażenia duchownego oraz wyposażenia liturgicznego6.

Procesja pogrzebowa w Sieklówce, 1979 rok. W tle widoczny drewniany kościół z 1818 roku, który uległ zniszczeniu w pożarze w 1993 roku.
Ze zbiorów Jakuba Józefa Musiała.

W wyniku tych działań w 1818 roku wzniesiono nowy, drewniany kościół parafialny. Zbudowano go z materiałów pochodzących z rozebranego kościoła w Kleciach7, który pierwotnie wzniesiono tam w 1667 roku8, co utrwaliło się w lokalnej tradycji jako opowieść o „przewiezieniu kościoła w jeden dzień”.

Był to budynek orientowany, jednonawowy, posadowiony na kamiennej podmurówce o wymiarach około 27,65 m długości, 8,13 m szerokości oraz 5,15 m wysokości (do szczytu wieży – ok. 9,87 m)9, z dzwonnicą od strony zachodniej oraz tzw. babińcem od północy.

Wnętrze świątyni było stosunkowo bogato wyposażone – w ołtarzu głównym znajdował się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, obok którego umieszczono figury apostołów Piotra i Pawła. W kościele znajdował się również cenny tryptyk datowany na około 1540 rok, przeniesiony ze starszej kaplicy10.

Jak wynika z opisu zamieszczonego w Tece Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej z 1900 tryptyk składał się z centralnego obrazu oraz dwóch skrzydeł przedstawiających m.in. sceny z życia św. Mikołaja. Dzieło to wyróżniało się dużymi rozmiarami, bogatą kolorystyką oraz wysokim poziomem artystycznym, charakterystycznym dla zachodniogalicyjskiego malarstwa sakralnego11. W świątyni umieszczono również ołtarz pochodzący od klarysek ze Starego Sącza12.

Z materiałów konserwatorskich z początku XX wieku wiadomo, że drewniany kościół w Sieklówce oraz jego wyposażenie znajdowały się w kręgu zainteresowania ówczesnych służb ochrony zabytków. W Tece Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej z 1909 roku odnotowano przyznanie 200 koron subwencji na restaurację XVI-wiecznego tryptyku znajdującego się w świątyni13. Na chórze świątyni zamontowano w późniejszym czasie sześciogłosowe organy wykonane w 1903 roku we Lwowie.

Czasy współczesne, pożar świątyni

W nocy z 6 na 7 kwietnia 1993 roku, przypadającej z Wielkiego Wtorku na Wielką Środę, drewniany kościół stanął w płomieniach i doszczętnie spłonął. Pożar strawił budynek w ciągu zaledwie dwóch godzin, do dziś niewyjaśnione pozostają okoliczości tego wypadku14. W wyniku tego wydarzenia zniszczeniu uległo całe jego wyposażenie, w tym:

  • wyposażenie barokowe,
  • cenny obraz Matki Bożej Częstochowskiej.

Makieta drewnianego kościoła w Sieklówce wzniesionego w 1818 roku, wykonana na podstawie zachowanych przekazów i fotografii.
W tle współczesna świątynia parafialna, konsekrowana w 2000 roku.

Bardzo szybko przystąpiono do budowy nowej świątyni. Już 20 listopada 1993 roku wmurowano kamień węgielny, a dzięki ogromnemu zaangażowaniu lokalnej społeczności mury kościoła wzniesiono w zaledwie około 80 dni. Świątynię konsekrowano 8 maja 2000 roku15.

Z pierwotnego układu przestrzennego dawnego kościoła zachował się jedynie krzyż misyjny, który do dziś stoi w swoim historycznym miejscu16.

Księgi metrykalne

Dostępne księgi metrykalne w Sieklówce dla urodzeń, małżeństw i zgonów zaczynają się od roku 1781. Wcześniejsze zapisy dotyczące tej miejscowości prawdopodobnie znajdowały się w zaginionych księgach metrykalnych z parafii Lubla, do której w XVIII przynależała Sieklówka.

  • chrzty, małżeństwa i zgony od 1781 roku – Archiwum Parafialne
  • chrzty, małżeństwa i zgony od 1826 roku – Archiwum Archidiecezji Przemyskiej (wskazane już w spisie ks. Kwolka z 1928 r.)17

Duplikaty ksiąg znajdują się w Urzędzie Stanu Cywilnego w Kołaczycach:

  • księgi urodzeń od 1890 roku,
  • księgi małżeństw od 1889 roku,
  • księgi zgonów od 1872 roku

Poszczególne części wsi rozróżniano jedynie w obrębie numeracji domów, oznaczając je jako s.g. (Sieklówka Górna) lub s.d. (Sieklówka Dolna).

Demografia parafii

Wg metryk dla Sieklówki z lat 1781–1945 odnotowano:

  • 4804 urodzenia – od 1781 do 1925 roku,
  • 1163 małżeństwa – od 1781 do 1945 roku,
  • 3402 zgony – od 1814 do 1945 roku.

Najwięcej urodzeń odnotowano w 1842 roku (59 przypadków), a kolejne najwyższe wartości przypadają na lata 1886 (56) oraz 1925 (51). Układ tych wartości wskazuje na kulminację rozwoju demograficznego w drugiej połowie XIX wieku, z utrzymaniem stosunkowo wysokiego poziomu aż do początku XX wieku oraz wyraźnym odbiciem po I wojnie światowej.

Największą liczbę zgonów odnotowano w 1848 roku (127 przypadków), a kolejne najwyższe wartości przypadają na lata 1847 (118) oraz 1854 (73). Rozkład tych wartości nie jest przypadkowy – odpowiada wyraźnemu epizodowi kryzysowemu w połowie XIX wieku, który związany był z epidemiami cholery oraz trudną sytuacją gospodarczą w Galicji.

Najwięcej małżeństw zawarto w 1919 roku (18 przypadków), a kolejne najwyższe wartości przypadają na lata 1848 (17) oraz 1924 (16). Układ tych wartości wskazuje na kumulację zawieranych związków po okresach kryzysowych, szczególnie po I wojnie światowej, kiedy następuje nadrabianie odroczonych decyzji matrymonialnych.

Według danych przytaczanych przez ks. Władysława Sarnę, w XIX wieku Sieklówka liczyła łącznie blisko 1000 mieszkańców – w Sieklówce Dolnej 621 osób (plus 47 w obszarze dworskim), a w Sieklówce Górnej 290 mieszkańców (plus 37 w części dworskiej)18.

Obraz wsi w świetle źródeł historycznych

Wieś miała charakter rolniczy – uprawiano żyto, pszenicę, jęczmień i owies. Struktura społeczna obejmowała kmieci, zagrodników, chałupników i komorników. Jak zauważa Sarna, ludność była „spokojna, pracowita i mile usposobiona”.

Sieklówka była jednocześnie dobrze skomunikowana – przebiegała przez nią droga łącząca Jasło z Frysztakiem19.

Widok na wnętrze świątyni w Sieklówce autor: Henryk Bielamowicz, licencja „Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International” / desaturowane


Najczęstsze nazwiska w parafii Sieklówka

Na bazie wskazanych metryk można stwierdzić, że nazwisko Maziarz zdecydowanie wyróżnia się na tle pozostałych – występuje aż 637 razy, co stanowi ponad 13% wszystkich urodzeń.

Inne popularne we wsi nazwiska to: Winiarski, Karaś, Ostalecki, Skowron, Dunaj, Knap, Filip, Machowski, Gaweł, Długosz, Wietecha, Sypniak, Szewczyk, Musiał, Barański czy Gąsior.

Zmienność form zapisu nazwisk

Analiza metryk parafialnych pokazuje wyraźnie, że zapisy nazwisk nie były ustalone i ulegały licznym zmianom na przestrzeni czasu. Wynikało to zarówno z fonetycznego zapisu przez księży, jak i z braku jednolitych norm ortograficznych.

W efekcie to samo nazwisko mogło występować w różnych formach, często funkcjonujących równolegle w tym samym okresie.

Wśród mieszkańców Sieklówki wymienianych przez ks. Sarnę pojawiają się nazwiska takie jak: Maziarz, Szewczyk, Musiał, Ostalecki, Długosz czy Wesołowski20. Co istotne, zestawienie to pokrywa się z analizą metryk z lat 1781–1925.

  • Dunaj: Dunay (1782–1813). Donay (1815–1825)
  • Góra: Gora (1787–1800), Gura (1834)
  • Górczany: Gorczany (1793–1824), Gurczany (1816–1896)
  • Jeż: Jrzyk (1789), Jerzyk (1791–1800), Jerz (1814–1842), Irzek (1858)
  • Mastyj: Mastyi (1803–1814), Mastey (1817–1823)
  • Matyjasz: Matyasik (1783–1785), Matiasik (1790), Mathiasz (1790–1810), Matyas (1797), Matyasz (1812–1894)
  • Niegosz: Niegęś (1784), Negos (1815), Niegoś (1826), Nygioś (1859)
  • Parys: Paryz (1828–1857)
  • Skórski: Skurski (1849–1888)

Przypisy

  1. Bulla papieża Bonifacego IX z 1402 roku (wzmianka o proboszczu Mateuszu ze Żmigrodu). ↩︎
  2. Tamże ↩︎
  3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV, s. 580. ↩︎
  4. Tamże ↩︎
  5. Sarna, s. 611-618 ↩︎
  6. Tamże ↩︎
  7. Tamże ↩︎
  8. Tablica informacyjna „Historia zabytkowego kościoła w Sieklówce”, przy kościele parafialnym w Sieklówce, stan na 2026 r. ↩︎
  9. Tamże ↩︎
  10. Tamże ↩︎
  11. Teka tom I ↩︎
  12. Sarna, s. 611-618 ↩︎
  13. Teka tom III ↩︎
  14. Tablica kościelna ↩︎
  15. Zabytki – Sieklówka, kolaczyce.pl/artykuly/zabytki-sieklowka (dostęp 04.04.2026). ↩︎
  16. Tablica kościelna ↩︎
  17. Kwolek Jan, Ekstrakty … ↩︎
  18. Sarna, s. 611-618 ↩︎
  19. Tamże ↩︎
  20. Tamże ↩︎

Bibliografia i źródła:

  • Księgi metrykalne parafii Sieklówka (chrzty, małżeństwa, zgony od 1781 roku), Archiwum Parafialne w Sieklówce
  • Kopie ksiąg metrykalnych parafii Sieklówka (od 1826 roku), Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu
  • Duplikaty ksiąg metrykalnych (urodzenia od 1890 roku, małżeństwa od 1889 roku, zgony od 1872 roku), Urząd Stanu Cywilnego w Kołaczycach
  • Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, reprint wydania oryginalnego, Wydawnictwo Ruthenus, Krosno 2021, ISBN 978-83-7530-726-9
  • Kwolek Jan, Ekstrakty metrykalne w Archiwum Diecezjalnem Przemyskiem, „Kronika Diecezji Przemyskiej”, R. XXVIII, z. 10, Przemyśl 1928, dostęp online: pbc.rzeszow.pl/dlibra/publication/2403/edition/2240/content [dostęp 05.04.2026]
  • Parafia pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika w Sieklówce, Diecezja Rzeszowska, dostęp online: diecezja.rzeszow.pl/parafie/sieklowka/ [dostęp 04.04.2026]
  • Zabytki – Sieklówka, Gmina Kołaczyce, dostęp online: kolaczyce.pl/artykuly/zabytki-sieklowka [dostęp 04.04.2026]
  • W Sieklówce wszystko się zaczęło, Niedziela Rzeszowska, 2024, dostęp online: niedziela.pl/artykul/169189/nd/W-Sieklowce-wszystko-sie-zaczelo [dostęp 04.04.2026]
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. Filip Sulimierski i in., t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 580 (hasło: Sieklówka)
  • Tablica informacyjna „Historia zabytkowego kościoła w Sieklówce”, przy kościele parafialnym w Sieklówce, stan na 2026 r.
  • Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. I, Kraków: Nakładem Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, 1900 [dostęp 05.04.2026]
  • Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. 3, Kraków 1909 [dostęp 05.04.2026]