Sieklówka

Autor:

Adrian Ochałek

Data ostatniej aktualizacji:

Parafia pod wezwaniem: św. Stanisława Biskupa Męczennika

Data erygowania: przed 1402 rokiem

Obejmuje miejscowości: Sieklówka (do 31.12.1991 jako Sieklówka Górna i Sieklówka Dolna)

Najstarsze księgi parafialne: księgi chrztów, małżeństw i zgonów od 1781 roku

Początki miejscowości i parafii

Początki Sieklówki (pierwotnie Siekluka) sięgają co najmniej XIV wieku – wieś powstała najprawdopodobniej z inicjatywy benedyktynów tynieckich, a pierwsze wzmianki o niej pojawiają się już w źródłach średniowiecznych.

Pierwsza pewna wzmianka o funkcjonowaniu parafii pochodzi z 1402 roku1, kiedy w bulli papieża Bonifacego IX wymieniony został proboszcz Sieklówki – Mateusz ze Żmigrodu.

Jak wskazuje ks. Sarna, Sieklówka funkcjonowała już w XV wieku jako wieś na prawie polskim, a jej rozwój wiązał się z nadaniami królewskimi, m.in. z czasów panowania Kazimierza Jagiellończyka. W 1474 roku była już w pełni ukształtowaną jednostką osadniczą, z wyraźnie zaznaczoną strukturą własnościową i gospodarczą2. W tym okresie Sieklówka była powiązana własnościowo z Sowiną – obie wsie należały do Jakóba Siekluckiego.

Początkowo miejscowość należała do parafii Warzyce. W drugiej połowie XV wieku była już na tyle rozwiniętą osadą, że w 1489 roku utworzono tu samodzielną parafię. W centrum wsi wzniesiono drewniany kościół, którego fundatorem był miejscowy dziedzic – Jakub z Sieklówki.

Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” w 1536 roku Sieklówka była już rozwiniętą wsią posiadającą kościół parafialny3. Należała wówczas do Jakuba Filipowskiego, burgrabiego krakowskiego.

Wieś liczyła 21 kmieci, posiadała karczmę, dwór i folwark, a także rozwinięte zaplecze gospodarcze obejmujące m.in. cztery sadzawki, łąki i lasy4.

Reformacja i upadek parafii

Jak wynika z relacji ks. Władysława Sarny, w pierwszej połowie XVI wieku Jordan – właściciel Sieklówki – przyjął arianizm, czego konsekwencją było całkowite załamanie życia parafialnego. Kościół został sprofanowany, zniszczono jego wyposażenie, a dzwon kościelny sprzedano.

W lokalnych przekazach pojawiała się nawet informacja o zabiciu proboszcza przez szlachcica arianina – brak jednak konkretnych pisemnych podań potwierdzających takie wydarzenia.

Duszpasterstwo przejęła parafia w Lubli. Co istotne, jeszcze w 1669 roku Sieklówka nie funkcjonowała jako samodzielna parafia, co oznacza, że okres jej upadku trwał co najmniej ponad sto lat. Mimo to w miejscowości funkcjonował niewielki kościółek5.

Dopiero zmiany administracyjne i religijne wprowadzone po przejęciu tych terenów przez monarchię austriacką w drugiej połowie XVIII wieku stworzyły warunki do jej odbudowy.

Odbudowa życia religijnego (XVIII–XIX w.)

Proces odbudowy życia religijnego rozpoczął się dopiero w czasach austriackich, po ponad stuletnim okresie zaniku parafii. Kluczowym momentem było wystawienie w 1813 roku dokumentu fundacyjnego przez Jerzego i Annę Ramułtów, właścicieli dóbr Sieklówka.6

Dokument ten szczegółowo regulował funkcjonowanie przyszłej kapelanii – określając m.in. obowiązek odprawiania Mszy świętych, zapewnienie uposażenia duchownego oraz wyposażenia liturgicznego.

Procesja pogrzebowa w Sieklówce, 1979 rok. W tle widoczny drewniany kościół z 1818 roku, który uległ zniszczeniu w pożarze w 1993 roku.
Ze zbiorów Jakuba Józefa Musiała.

W wyniku tych działań w 1818 roku wzniesiono nowy, drewniany kościół parafialny. Zbudowano go z materiałów pochodzących z rozebranego kościoła w Kleciach7, który pierwotnie wzniesiono tam w 1667 roku8, co utrwaliło się w lokalnej tradycji jako opowieść o „przewiezieniu kościoła w jeden dzień”.

Był to budynek orientowany, jednonawowy, posadowiony na kamiennej podmurówce o wymiarach około 27,65 m długości, 8,13 m szerokości oraz 5,15 m wysokości (do szczytu wieży – ok. 9,87 m)9, z dzwonnicą od strony zachodniej oraz tzw. babińcem od północy.

Wnętrze świątyni było stosunkowo bogato wyposażone – w ołtarzu głównym znajdował się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, obok którego umieszczono figury apostołów Piotra i Pawła. W kościele znajdował się również cenny tryptyk datowany na około 1540 rok, przeniesiony ze starszej kaplicy10.

Jak wynika z opisu zamieszczonego w Tece Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej z 1900 tryptyk składał się z centralnego obrazu oraz dwóch skrzydeł przedstawiających m.in. sceny z życia św. Mikołaja. Dzieło to wyróżniało się dużymi rozmiarami, bogatą kolorystyką oraz wysokim poziomem artystycznym, charakterystycznym dla zachodniogalicyjskiego malarstwa sakralnego11. W świątyni umieszczono również ołtarz pochodzący od klarysek ze Starego Sącza12.

Z materiałów konserwatorskich z początku XX wieku wiadomo, że drewniany kościół w Sieklówce oraz jego wyposażenie znajdowały się w kręgu zainteresowania ówczesnych służb ochrony zabytków. W Tece Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej z 1909 roku odnotowano przyznanie 200 koron subwencji na restaurację XVI-wiecznego tryptyku znajdującego się w świątyni13. Na chórze świątyni zamontowano w późniejszym czasie sześciogłosowe organy wykonane w 1903 roku we Lwowie.

Czasy współczesne, pożar świątyni

W nocy z 6 na 7 kwietnia 1993 roku, przypadającej z Wielkiego Wtorku na Wielką Środę, drewniany kościół stanął w płomieniach i doszczętnie spłonął14. Pożar strawił budynek w ciągu zaledwie dwóch godzin, do dziś niewyjaśnione pozostają okoliczności tego wypadku15. W wyniku tego wydarzenia zniszczeniu uległo całe jego wyposażenie, w tym:
– wyposażenie barokowe,
– cenny obraz Matki Bożej Częstochowskiej.

Makieta drewnianego kościoła w Sieklówce wzniesionego w 1818 roku, wykonana na podstawie zachowanych przekazów i fotografii.
W tle współczesna świątynia parafialna, konsekrowana w 2000 roku.

Bardzo szybko przystąpiono do budowy nowej świątyni. Już 20 listopada 1993 roku wmurowano kamień węgielny, a dzięki ogromnemu zaangażowaniu lokalnej społeczności mury kościoła wzniesiono w zaledwie około 80 dni. Świątynię konsekrowano 8 maja 2000 roku16.

Z pierwotnego układu przestrzennego dawnego kościoła zachował się jedynie krzyż misyjny, który do dziś stoi w swoim historycznym miejscu17.

Księgi metrykalne

Dostępne księgi metrykalne w Sieklówce dla urodzeń, małżeństw i zgonów zaczynają się od roku 1781. Wcześniejsze zapisy dotyczące tej miejscowości prawdopodobnie znajdowały się w zaginionych księgach metrykalnych z parafii Lubla, do której w XVIII przynależała Sieklówka.

– chrzty, małżeństwa i zgony od 1781 roku – Archiwum Parafialne
– chrzty, małżeństwa i zgony od 1826 roku – Archiwum Archidiecezji Przemyskiej (wskazane już w spisie ks. Kwolka z 1928 r.)18

Duplikaty ksiąg znajdują się w Urzędzie Stanu Cywilnego w Kołaczycach:

– księgi urodzeń od 1890 roku,
– księgi małżeństw od 1889 roku,
– księgi zgonów od 1872 roku.

Poszczególne części wsi rozróżniano jedynie w obrębie numeracji domów, oznaczając je jako s.g. (Sieklówka Górna) lub s.d. (Sieklówka Dolna).

Cmentarz parafialny

Niewielki cmentarz położony jest na wzgórzu po przeciwnej stronie drogi niż kościół. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Nekropolia została w całości sfotografowana i zindeksowana, a dane są dostępne w serwisie grobonet.

Jeden z najstarszych zachowanych na cmentarzu nagrobków – mogiła Michała Parysa z Sieklówki (1828-1908).

Demografia parafii

Według metryk dla Sieklówki z lat 1781–1945 odnotowano:

– 4804 urodzenia – od 1781 do 1925 roku,
– 1163 małżeństwa – od 1781 do 1945 roku,
– 3402 zgony – od 1814 do 1945 roku.

Najwięcej urodzeń odnotowano w 1842 roku (59 przypadków), a kolejne najwyższe wartości przypadają na lata 1886 (56) oraz 1925 (51). Układ tych wartości wskazuje na kulminację rozwoju demograficznego w drugiej połowie XIX wieku, z utrzymaniem stosunkowo wysokiego poziomu aż do początku XX wieku oraz wyraźnym odbiciem po I wojnie światowej.

Największą liczbę zgonów odnotowano w 1848 roku (127 przypadków), a kolejne najwyższe wartości przypadają na lata 1847 (118) oraz 1854 (73). Rozkład tych wartości nie jest przypadkowy – odpowiada wyraźnemu epizodowi kryzysowemu w połowie XIX wieku, który związany był z epidemiami cholery oraz trudną sytuacją gospodarczą w Galicji.

Najwięcej małżeństw zawarto w 1919 roku (18 przypadków), a kolejne najwyższe wartości przypadają na lata 1848 (17) oraz 1924 (16). Układ tych wartości wskazuje na kumulację zawieranych związków po okresach kryzysowych, szczególnie po I wojnie światowej, kiedy następuje nadrabianie odroczonych decyzji matrymonialnych.

Według danych przytaczanych przez ks. Władysława Sarnę, w XIX wieku Sieklówka liczyła łącznie blisko 1000 mieszkańców – w Sieklówce Dolnej 621 osób (plus 47 w obszarze dworskim), a w Sieklówce Górnej 290 mieszkańców (plus 37 w części dworskiej)19.

Obraz wsi w świetle źródeł historycznych

Wieś miała charakter rolniczy – uprawiano żyto, pszenicę, jęczmień i owies. Struktura społeczna obejmowała kmieci, zagrodników, chałupników i komorników. Jak zauważa Sarna, ludność była „spokojna, pracowita i mile usposobiona”.

Sieklówka była jednocześnie dobrze skomunikowana – przebiegała przez nią droga łącząca Jasło z Frysztakiem20.

Widok na wnętrze świątyni w Sieklówce autor: Henryk Bielamowicz, licencja „Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International” / desaturowane

Najczęstsze nazwiska w parafii Sieklówka

Na bazie wskazanych metryk można stwierdzić, że nazwisko Maziarz zdecydowanie wyróżnia się na tle pozostałych – występuje aż 637 razy, co stanowi ponad 13% wszystkich urodzeń.

Inne popularne we wsi nazwiska to: Winiarski, Karaś, Ostalecki, Skowron, Dunaj, Knap, Filip, Machowski, Gaweł, Długosz, Wietecha, Sypniak, Szewczyk, Musiał, Barański czy Gąsior.

Wśród mieszkańców Sieklówki wymienianych przez ks. Sarnę pojawiają się nazwiska takie jak: Maziarz, Szewczyk, Musiał, Ostalecki, Długosz czy Wesołowski21. Co istotne, zestawienie to pokrywa się z analizą metryk z lat 1781–1925

Zmienność form zapisu nazwisk

Analiza metryk parafialnych pokazuje wyraźnie, że zapisy nazwisk nie były ustalone i ulegały licznym zmianom na przestrzeni czasu. Wynikało to zarówno z fonetycznego zapisu przez księży, jak i z braku jednolitych norm ortograficznych.

W efekcie to samo nazwisko mogło występować w różnych formach, często funkcjonujących równolegle w tym samym okresie.

  • Dunaj: Dunay (1782–1813). Donay (1815–1825)
  • Góra: Gora (1787–1800), Gura (1834)
  • Górczany: Gorczany (1793–1824), Gurczany (1816–1896)
  • Jeż: Jrzyk (1789), Jerzyk (1791–1800), Jerz (1814–1842), Irzek (1858)
  • Mastyj: Mastyi (1803–1814), Mastey (1817–1823)
  • Matyjasz: Matyasik (1783–1785), Matiasik (1790), Mathiasz (1790–1810), Matyas (1797), Matyasz (1812–1894)
  • Niegosz: Niegęś (1784), Negos (1815), Niegoś (1826), Nygioś (1859)
  • Parys: Paryz (1828–1857)
  • Skórski: Skurski (1849–1888)

Przypisy:

  1. Bulla papieża Bonifacego IX z 1402 roku (wzmianka o proboszczu Mateuszu ze Żmigrodu) ↩︎
  2. Tamże ↩︎
  3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV, s. 580. ↩︎
  4. Tamże ↩︎
  5. Sarna, s. 611-618 ↩︎
  6. Tamże ↩︎
  7. Tamże ↩︎
  8. Tablica informacyjna „Historia zabytkowego kościoła w Sieklówce”, przy kościele parafialnym w Sieklówce, stan na 2026 r. ↩︎
  9. Tamże ↩︎
  10. Tamże ↩︎
  11. Teka tom I ↩︎
  12. Sarna, s. 611-618 ↩︎
  13. Teka tom III ↩︎
  14. Michniewscy, s. 252 ↩︎
  15. Tablica kośćielna ↩︎
  16. Zabytki – Sieklówka, kolaczyce.pl/artykuly/zabytki-sieklowka [dostęp 04.04.2026] ↩︎
  17. Tablica kościelna ↩︎
  18. Kwolek Jan, Ekstrakty… ↩︎
  19. Sarna, s. 611-618 ↩︎
  20. Tamże ↩︎
  21. Tamże ↩︎

Bibliografia:
– Księgi metrykalne parafii Sieklówka (chrzty, małżeństwa, zgony od 1781 roku), Archiwum Parafialne w Sieklówce
– Kopie ksiąg metrykalnych parafii Sieklówka (od 1826 roku), Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu
– Duplikaty ksiąg metrykalnych (urodzenia od 1890 roku, małżeństwa od 1889 roku, zgony od 1872 roku), Urząd Stanu Cywilnego w Kołaczycach
– Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, reprint wydania oryginalnego, Wydawnictwo Ruthenus, Krosno 2021, ISBN 978-83-7530-726-9
– Kwolek Jan, Ekstrakty metrykalne w Archiwum Diecezjalnem Przemyskiem, „Kronika Diecezji Przemyskiej”, R. XXVIII, z. 10, Przemyśl 1928 [dostęp 05.04.2026]
– Parafia pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika w Sieklówce, Diecezja Rzeszowska [dostęp 04.04.2026
– Zabytki – Sieklówka, Gmina Kołaczyce [dostęp 04.04.2026]
– W Sieklówce wszystko się zaczęło, Niedziela Rzeszowska, 2024 [dostęp 04.04.2026]
– Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. Filip Sulimierski i in., t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 580 (hasło: Sieklówka)
– M. Michniewska, A. Michniewski, [Kościoły drewniane Karpat – Polska i Słowacja], Oficyna Wydawnicza Rewasz, 200
– Tablica informacyjna „Historia zabytkowego kościoła w Sieklówce”, przy kościele parafialnym w Sieklówce, stan na 2026 r.
– Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. I, Kraków: Nakładem Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, 1900 [dostęp 05.04.2026]
– Teka Grona Konserwatorów Galicyi Zachodniej, t. 3, Kraków 1909 [dostęp 05.04.2026]